Zor zane, zêr zane, mirovê jîr û zana zane

Belê ez jî zanim ku gotina sernavê vê nivîsê di eslê xwe de ne wisa ye. Lê îro gotina li halê me kurdan tê ev e.

Ne ku hinek bêjin “çima tivinga dev bi mor li halê me nayê”?

Belê, piştî mora li devê tivingê şikest, gelekî bi kêrî me kurdan hat. Wa ye li Rojava diyar e. Lê jîrî û zanabûn ji her tiştî pêştir e.

Beriya nivîsê dewam bikim, bêjim ku ev demeke dirêj e ku min tu gotar nenivîsandine.Gelek caran gotin li cem mirov dicivin, dikî ku binivîsî, lê ji ber ku gotina kurdî malê mirî ye, li ciyê xwe ditevizî.

Lê îro li ser nûçeyeke ku dibêje “kesekî di nav Dewleta Îslamî (DÎ) de şerê kurdan kiriye û vegeriyaye Stenbolê, li Stenbolê hatiye înfazkirin” min xwe mecbûr hîs kir ku binivîsim.

Bi raya min înfazkirina li nav bajaran tiştekî gelekî xetere ye. Dibe ku yek rabe bêje “dema endamekî DAÎŞê yê xwînxur bê kuştin kela dilê min datîne”, lê divê herî baş kurd zanibin ku înfazên li bajaran kêra dudev e.

Dibe ku hin kes, hêz û partî -weki yön olperest- kewa dafikê bin yan jî ew dafik bixwe bin. Lê heke rewş were asta “înfazkirina li bajaran”, herî zêde wê kurd zirarê bibînin.

Heke rewş were asta înfazan wê gelek şîrheram û dolheram bên kuştin lê wê bi qasî wan mêrxas û egîd û dîsa bi qasî wan bêkes û bêguneh jî bên kuştin.

Bi raya min, planek ji planên ku ji bo têkbirina destkeftiyên kurdan hatiye danîn ev e.

Heke bi sedan xwînxwarên DAÎŞê li nav bajaran bên kuştin, gava bêgunehek bêhemdî yan jî bi destê sîxur û ajanên di nav hêzên kurdan de bê kuştin dinya hemû wê kurdan bide ber keviran. Ma ne endamê MÎTê bû ku li Stenbolê molotof avêtibû otobusên navbajêr? Paşê Erdogan her ku mîkrofon digirt destê xwe, digot “PKK li bajaran otobusan dide ber molotofan û bêgunehan dikuje”.

Dewleta tirk bêbext e. Dewleta tirk ew dewlet e ku bebik kuştin avêt stûyê PKKê, dewleta tirk ew dewlet e Hîzbulkontra kuştin avêt stûyê PKKê, dewleta tirk ew dewlet e gundî kuştin avêt stûyê PKKê, dewleta tirk ew dewlet e leşkerên xwe kuştin avêt stûyê PKKê.

24.07.2015, Amed

Palmîra rojevê dihejîne; Navro di binê avê de dimîne

Bajarê kevnar Palmîra ku di nav sînorên Wîlayeta Humusê ya Sûriyayê de ye, piştî ku kete destê dijminên mirovahiyê ango kete destê Dewleta Îslamî, kete rojeva cîhanê.

Ev bajar di sala 1980yan de ketiye nav Lîsteya Mîrateyên Cîhanî ya UNESCOyê.

Taybetiya bajar ev e ku di sedsala 1emîn de li ser riya bazirganiyê rawestgehek bû.

Ev bajarê kevnar, îro di bin tehtîda Dewleta Îslamî de ye. Ev rêxistina terorîst, wekî li Nînowayê kir, zirarê dide bermahiyên dîrokî ku ev bermahî wekî mîrateya mirovahiyê tên hesibandin.

Gelekî di cî de ye kutelevîzyon ku rojnameyên navneteweyî -bi taybetî yên rojavayî- mijara rûxandina van mîrateyên mirovahiyê dixe rojeva cîhanê.

Dema ku ew mîrateyên mirovahiyê bi destê wan hovan tên rûxandin, li rexê me, li sêgoşeya Sêrt – Mêrtdîn – Batmanê, bi navlêkirinên kurdî li sêgoşeya Botan, Gurdilan û Toran, li ciyeê ku çemê Botan û çemê Dîcleyê li wir digihin hev bajarekî din yê kevnar rojên xwe dijmêrê.

Wekî her kes dizane li Kurdistanê bendavek, bendava Ilisuyê tê çêkirin... hêdî hêdî... bi qurnazî... bi bêbextî... bi bêdengiya ku mar nêzîkî nêçîra xwe dibe.

Bendava navborî wê newal û girikên li Toran, li Botan û li Gurdilan di bin avê de bihêle... ne tenê newal û girik, wê dîrokê jî di bin avê de bihêle.

Bernamhiyên dîrokî yên li çemê Başûran yê di navbera Gurdilan/Misirc – Sêrtê de ku mîrateya mirovahiyê ya netomarkirî ye wê di bin vê bendavê de bimîne... li gel Tila Navro.

Tila Navro girek bû, ango qotek bû. Di encama lêkolînên arkeolojîk yên ji sala 2009an ve dem bi dem dewam kir de, di bi vî qotî de bajarekî kevnar derket holê. Bajarekî bi sûr û bircên fireh, bilind û dirêj, bajarekî bi lîmaneke tekûz... wê di bin ava bendavê de bimîne.

Tila Navro ji Palmîrayê bi sedan salan kevntir e lê wekî wê ne di Lîsteya Mîrateyên Cîhanî de ye. Belk li dû êrîşên Dewleta Îslamî çend kêlên li Palmîrayê bifilitin, lê Tila Navro wê di bin bendavê de bimîne û wê tu tişt jê nemîne.

* Peyva “Navro” ji her du peyvên “nav” û “ro/rû/rûbar”ê pêk tê (http://ku.wiktionary.org/wiki/ro)

** Geşta Min (Amed Çeko Jiyan),  Faysal Nayman û Murat Bora ya li Tila Navro (23.05.2015)

Hirç û govend

Endamên CHPê îro ji bo diyarkirina parlamenterên xwe diçin ser sindoqan.
Mixabin li Tirkiyeyê tenê partiya kemalîstan vê rêbaza demokratîk bi kar tîne.
Ka deqeyekê, deqeyekê...
AKPê jî "rêgeza 3 serdeman" binpê nekir û negot "filan kes û bêvan kes Batman in, Spiderman in, Supermen in, bila ew bimînin."

Ne ji ber tiştekî, hema wisa... tiştek hate hişê min.
Dibêjin peyva "medeniyet"ê ji navên partiyên ereban, peyva "edalet"ê ji navên partiyên tirkan û peyva "demokrasî"yê ji navên partiyên kurdan kêm nabin... Lewre kî çi jê kêm be behsa wê dike.

Du biwêjên kurdî: Aqilgirtin yan Aqilnegirtin

Aqilgirtin biwêjeke me kurdan e. Ji bo kesekî ku aqil nagire dibêjin, "filankes aqil nagire, her carê eynî şaşiyê dike". Yan jî ji bo kesekî ku -ji şaşiyên xwe- aqil digire dibêjin, "helal be, te vê carê aqil girtiye".
Belkî hûn ê bêjin ka derdê te çi ye tu di van rojên ku roj êdî dirêj dibin de aqil difiroşî me. Ya rast, niyeta min ne ew e ku ez aqil bifiroşim kesî, niyeta min ew e ku em ji şaşiyên berê aqil bigirin.
Şaşiya ez dibêjim, ew şaşî ye ku li Gurdilan bû sedem ku şaredarî ji destê BDPê derkeve û li gelek deveran bû sedem ku dengên BDPê kêm bibe.
Dibe ku gelek sedemên vê şaşiyê hebin, lê li gorî min sedema bingehîn ew e ku BDPê xwest bêyî ku kedeke zêde dengên xwe zêde bike.
Gelo tê hişê we, beriya hilbijartinên herêmî hema bêje roj tune bû ku li ser ANFê û malperên din nûçeyeke "filan eşîr beşdarî BDPê bû" nehatibe weşandin. Hema di Googleê de binıvîsin "aşireti BDP'ye katıldı"*, hûn ê bibînin ka çiqas "eşîret" beşdarî BDPê bûne.

Min wê demê gelekî meraq dikir, gelo eşîret çawa beşdarî "partiyeke ku li dijî feodalîzmê têdikoşe"  dibin, yan jî "partiyeke ku li dijî feodalîzmê têdikoşe" çawa "eşîretan digire nav xwe".
Bêguman divê deriyên partiyê li hemû endamên hemû eşîretan vekirî be, eşîretên ku demekê bi komî ketina nav şaşiyan jî di nav de.
Lê divê du tişt neyên jibîrkirin.
1- Terzê "tevlêkirina bi eşîrkî" ji dema Suleyman Demirel ve terzê dewletê ye. Ku hişmendî ev e; encumentî, şaredartî yan jî parlamentiyekê bide serokê eşîrê, jixwe gundî ker in wê li pey herin.
2- Dibe ku gelek eşîr yan serokeşîr bi takekesî yan jî bi eşîrkî demekê "tiştên nebaş" kiribe û niha dest ji wan şaşiyan bikêşe û beşdarî partiyên kurdan bibe. Wê demê divê derî li wan kesan vekirî bin, lê hema bi beşdariya nav partiyê divê "serokeşîrên wan" bi encumenî, şaredarî yan jî parlamentiyê neyên "xelatkirin".
Heke na, -Xwedê neke- dibe ku aqûbeta Gurdilan/Misircê li deverên din jî bê serê me.
Hêvî dikim wê kes dilê xwe li min negire. Min xwest ji dilê safî hişyariyekê li partiya xwe bikim ku ji 18 saliya xwe ve deng didimê. Li gel ku hin caran namzet ne bi dilê min bûn, di berf û baranê de bi halê xwe yê nexweş ji bo deng bidimê min ji bajarekî daye rê û hatime bajarekî din.
Piştî daxuyaniya birêz Selahattin Demirtaş ya li ser rewşa parlamenteriya "Kadir Inanir" û "Dengir M. Firat", min girîng dît ku van tabloyên hilbijartinên Gurdilan û (li gorî ragihandina Muhsîn Kizilkaya**) gotina Kadir Inanir ku dibêje "tevgera kurdan tevgereke kedê ye, di nav wan de kesên ku bi salan e kedê didin û xwe bi pêş ve dibin hene, û wê neheqiyek be heke tenê ji ber navdarbûna xwe derkeve pêş", parve bikim.
Hêvî dikim em ji şaşiyên xwe aqil bigirin, kesên ku piştî "tohmeta bazirganiya tiryakê" ji partiya AKPê hatine dûrxistin "tenê ji ber ku serokê eşîran in" li ser serê gelê xwe yê kedkar û fedakar nekin parlamenter.

* https://www.google.com.tr/search?q=a%C5%9F%C3%AEreti+bdp%27ye+katildi&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=EjvTVNaAAcb3UpDqgMAK#q=a%C5%9Fireti+BDP%27ye+kat%C4%B1ld%C4%B1
** http://www.haberturk.com/yazarlar/muhsin-kizilkaya-2291/1039237-kadir-inanirin-sagligi-yerinde-dusundugu-hepimizin-sagligi

Piştî 71ê 85 tê

Dîrokzan dibêjin ku tirkan piştî sala 1048an hêdî hêdî berê xwe daye Enedolê, lê piştî serkeftina di şerê 1071ê de, wan bi girseyên qerebalixtir berê xwe daye Enedolê. Hin dîrokzan dibêjin ku serkeftina di wî şerê 1071ê de bi alîkariya kurdna bûye, lê hin dîrokzanên tirk ji ber quretiya xwe gotinê dibin û tînin ku bêjin di şerê Melazgirê de hejmara leşkerên kurd gelekî hindik bû. Lê dîsa jî nikarin înkar bikin ku kurdan -bi çavê rijiyayî- di sala 1071ê de deriyên Enedolê li ber wan vekirine, yan jî kurd bûne alîkar ku deriyên Enedolê li ber wan vebin.

Çawa tê hişê min, her ku behs vedibe, rewşenbolên kurd behsa wê hevkariya kurdan ya sala 1071ê dikin û gazincan dikin ka çima ew hevkarî/peyman îro nîne.

Mixabin, dibe ku ji nezaniyê be, dibe ku ji qelsî yan bêderfetiyê be, em kurd qet napirsin, “erê di sala 1071ê de dewleta kurdan ango Merwaniyan hevkariya tirkan kir û deriyên Enedolê li tirkan vebûn, lê gelo ew hevkarî/peyman kengê bi dawî bû?”

Dîrokzanên tirk bersivekê didin vê pirsê, “Piştî ku Nasr mir, kurê wî Mensûr kete ciyê wî. Wezîrê selçûqî Fahruddevle bin Cehir ji bo bidestxistina axa Merwaniyan ji Sultan Melik Şah destûr girt. Di sala 1085an de artêşa selçûqî piştî pevçûneke tund herêm bi dest xist.”¹

Yanî, kurdan, bi çavê rijiyayî di sala 1071ê de deriyên Enedolê li tirkan vekir, yan jî bûn alîkar ku deriyên Enedolê li tirkan vebin, û çardeh (14, dehek û çarek) salan piştî vê hevkariyê/peymanê, tirkan ew hevkarî/peyman avêt tenekeya çopê û welatê kurdan dagir kir.

Wekî lêkolîner û nivîskar Murat Bora diyar dike, “îxanet li kurdna hat kirin”²

Û îro, li bakur di navbera kurdan û dewleta tirkan de “hevdîtinên ku pêkan e veguherin peymanekê” dewam dikin. Li başûr di navbera kurdan û dewlet tirkan de gelek peymanên aborî, siyasî û leşkerî³ hene.

Li Rojava; heta do helwesta dewleta tirk zelal bû, jixwe Serokomarê ku wê demê Serokwezîr bû, gotibû “Kobanî ha ket ha ket”⁴ Piştî ku Kobanî azad bû, cîgirê Serokwezîr piştî civîna wezîran behsa “rolê erênî yê Tirkiyeyê”⁵ kir. Diyar e her ku kurd xurt bibin, tirk wê bixwazin wekî sala 1071ê hevkariyekê çêkin, lê Serokomarê tirk Erdogan ji dil jî nahêle kurd bikevin xewa xefletê; wekî bêje “piştî 71ê 85 tê”, hem dijberiya hebûna Herêma Kurdistanê ya li Başûr dike (li gel peymanên aborî, siyasî û leşkerî), hem jî dijberiya statuyeke kurdan ya li Rojava dike (li gel “rol”a ku Arinç behsê dike).⁶

1(Nasır´ın ölümünden sonra yerine oğlu Mensur gecti. Selçuklu veziri Fahrüddevle bin Cehir Mervani topraklarını ele gecirmek için Sultan Melikşah´dan izin aldı. 1085 senesinde Selçuklu ordusu şiddetli bir çarpısmadan sonra bölgeyi ele geçirdi.) http://tr.wikipedia.org/wiki/Mervaniler, (27.01.2015)

2Murat Bora, “Awirek ji Dîrokê, Li ser pêvajoya aştiyê”, http://www.kurtalanhaberleri.com/Murat-BORA/172/Awirek-ji-dîrokê-li-ser-pêvajoya-astîyê-.html, (27.01.2015)

3(Peşmerge'ye eğitim ‘Bordo Bereliler’den “Perwerdehiya Pêşmergeyan ji 'Bordo Bereliyan”) http://www.hurriyet.com.tr/dunya/27625485.asp, (27.01.2015)

4http://www.haberturk.com/gundem/haber/997321-erdogan-kobani-dustu-dusecek (27.01.2015)

5(Türkiye’nin bu konuda olumlu bir rolü olduğunu umarım unutmazlar. “Ez hêvî dikim ku ew ê ji bîr nekin di vê mijarê de rolê Tirkiyeyê erênî bû.”) http://www.milliyet.com.tr/bulent-arinc-tan-flas-aciklamalar/siyaset/detay/2004342/default.htm, (27.01.2015)

6(Biz yeni bir Irak olsun istemiyoruz. Nedir bu? Kuzey Irak... Şimdi de Kuzey Suriye doğsun! Bunu kabullenmemiz mümkün değil. “Em naxwazin Iraqeke nû çêbe. Ev çi ye? Bakurê Iraqê... Niha jî Bakurê Sûriyeyê. Nabe ku em vê qebûl bikin.”)

http://www.radikal.com.tr/politika/cumhurbaskani_erdogan_kuzey_suriye_istemeyiz-1280702, (27.01.2015)

Google Translate bi Kurdî

Googleê destûr daye Google Translatea kurdî. Û ji bo vî karî li ser FBê komek hatiye vekirin.
Li ser xêrê be.
Hêvî dikim kesên ne pisporê vî karî ne, wekî Google Translatea tirkî neynin serê vî karî.
http://translate.google.com/community?client=t
 Google Translate Kurdî 

Ji bo hemû dost û hevalan

Ji bo hemû dost û hevalan;
Dadgeha Cezayê ya Giran ya Elezîzê, li ser îftira û nebûyên kesekî bi navê Recep Sade 6 sal û 3 meh cezayê girtîgehê daye min. Û ez vî bêşeref û bênamûsê safî nas nakim.
Sala 2008an li ser îfadeyên vî bênamûsî, li dadgeheke Elezîzê doz li min hat vekirin. Li gorî dibêjin, bi dehan belkî bi sedan kesên din ji ber nebûyên vî bêşerefî hatine girin û darizandin. Di belgeyên dadgehê de dinivîse ku ev ê safî dolheram demekê “qadro” bûye piştî ku carekê hatiye girtin, li Enqere, Entab, Meletî, Elezîz û çend bajarên din îftira û nebû li gelek kesan kirine ku ez jî yek ji wan mexdûran im.
Di sala 2009an de ji ber ku dadgeha Elezîzê têra xwe ne giran bû, doz şandin Dadgeha Cezayê Giran ya Meletiyê. Dadgeha Meletiyê piştî 3 salan biryara beratê da, lê dozgeriya wî dadgehî biryar şand Dadgeha Bilind -Yargitayê- ya li Enqereyê û wê dadgehê par biryara darizandina ji nû ve da.
Piştî ku dadgehên bi rayeya taybet hatin rakirin, dosye çû ber destê dadgeha Elezîzê û wan jî li ser nebû û îftirayên bêşerefekî 6 sal û 3 meh cezayê girtîgehê da min.
Ez Recep Sadeyê safî bêşeref nas nakim û ew jî min nas nake. Û ez baş dizanim, ji ber ku min di navbera salên 2002-2004an de li Elezîzê kovareke xwerû kurdî (kurmancî û zazakî) -bi navê Çirûsk- derdixist, polîsên Elezîzê kiriye ku Recep Sade nebûyan li min bike.
Min îtiraz li biryarê kir û biryar şand Dadgeha Bilind. Yanî wekî parêzera min got, heta salekê du salan wê serê min rehet be. Lê tirsa min ew e ku ev Recep Sade niha li hin saziyan wekî welatparêzekî li ser kar be. Nebêjin nabe, bi Xwedê dibe û xweş dibe. Loma ez ji her kesî hêvî dikim, heke yek ji we zanibe ev Recep Sade kî ye li ku ye û eke wî bibîne, ji kerema xwe re di şûna min de tif bikin rûyê wî.

http://diyarname.com/news.php?Idx=12086

 

DîWar

Hema wilo lo

Amedîno, vê xêra min li we kirî ji bîr nekin ha

Dema te jî ev sernav xwend, di bin simbêlan de keniyayî, ne? De em bi hev re bikenin :) da ku ez derbasî mijarê bibin.
Îro, wekî gelek caran, piştî ku ez ji ciyê kar derketim, rasterast çûm firinê ku nanekî bikirim û herim malika xwe. Firin wekî her car qerebalix bû, gelek kes ketibûn dorê ku nanî bikirin, lê çend kes jî hebûn ku hema nan ji ser dezgeyê digirtin û bêyî bikevin dorê, wan perê nanên xwe dirêjî keçika nanfiroş dikir.
Min tam kir ku ji ber vê helwesta wan xwe nerazî bikim, bala çû ser sê kesên li pêşiya min ku hem ciwan bûn, hem li Amedê bûn û hem jî bi kurdî diaxivîn. (Min digot belkî tenê ez bi keçika nanfiroş re bi kurdî diaxivim)
Piştî ku min nanek ji xwe re kirî, bi wê kêfxweşiyê, ne wekî her car, min berê xwe da wê bufeya ku li meydana Deriyê Çiyê (ku bi navê Meydana Mazlûm Doxan jî tê binavkirin) ava fêkiyan diguvêşe û difiroşe.
Dema gihîştim ber bufeyê, xwediyê bufeyê yê ku ji bo du kesên beriya min hatibûn wê derê ava hinaran diguvaşt, wekî gelek esnafên Amedê bi tirkî peyivî. Min guh neda tirkiya wî û min bi kurdî ava hinaran jê xwest.
Çawa ku ez bi kurdî axivîm, wekî ku ew di şerekî xedar de bi tenê ye û bira û pismamên wî hatine hewarê, wisa kêfa wî hat. Û bi wê kêfê berê xwe da her du zilaman û vê carê bi kurdî gote wan:
"Va win dibînin, xelkê Amedê kurdî taxive". (Ev peyva "taxive" wekî emanet ji devê wî ket). "Dibînî, xortên me kurdî taxivin". (Xort ez im, hem jî di vî temenê sî û sê salî de ku meha pêş dibim sî û çar)
Yek ji wan her du zilaman, bi awayekî jixweqayîl û xeydok, got:
"Pa pitir bi turkî taxivin".
Li ser gotina wî, zilamê ku ava fêkiyan difiroşe, mesele gote min.
Ew her du zilam ji Zaxoyê bûn (Jixwe ji "pa"ya wî diyar dibû) û wan gazinc dikirin ku li Amedê (bi gotina wan) her kes bi tirkî diaxive. Camêrê amedî jî digot, ev ne rast e, dibe ku hinek bi tirkî diaxivin, lê bi piranî bi kurdî diaxivin.
Gelek caran min li firoşgeh û dikanên Amedê başûrî ditîne ku ji ber tirkiya amediyan gazinc kirine. Her carê min daye ber dilê wan ku hemû wisa ne tirkîaxêv in. Lê piştî axaftina me ya çend deqeyan, wan fêm kiriye ku ez ne amedî me û di ser de jî wan tê derxistiye ku ez "nûser" im. Û her carê jî xeyalşikestî bûne ku li Amedê yên bi kurdî diaxivin yan ke ji Amedê ne yan jî nivîskar in. (Û di serî de nizanin ku li Amedê gelek nivîskar hene ku li nav malên xwe jî bi tirkî diaxivin).
Vê carê min bi "eviya" û "wanî"yên axaftina amediyan rê neda ku fêm bikin ez "nûser" im û xeyalşikestî bibin. Û piştî ku min perê ava hinaran da yê firoşkar, min tembiyek li wan zaxoliyan kir:
"Pismam, her cara ku win bên Amedê û xelkê vira bi we re tirkî baxive, wanî xwe neqayîl bikin ku ji ber vê kêmasiya xwe fedî bikin".
Wile amedîno, vê carê min nehişt hûn bêhurmet bibin, lê careke din ez ê bêjim "Ez ne ji Amedê me, ji lew ez bi kurdî diaxivim".

Nexşeya cîhanê şaş hatiye xitimkirin

Ez îşev li ser Facebookê rastî agahiyeke balkêş hatim.* Bi wêne û vîdeoyekê dihat diyarkirin ku “nexşeya cîhanê ya em pê dizanin şaş e”. Di malperê de nexşeyek jî hebû ku tê de tê nîşandan aqarê Afrîkayê ji yê em pê dizanin zêdetir e.

Nexşeya Cîhanê, her parzemînek bi rengekî cuda hatiye nîşandan

Piştî lêgerînekê, min heman agahî li ser çend malperên din jî dît. Di malperekê de agahiyeke din ya balkêş hebû. Wekî ku di hemû nexşeyên cîhanê de tê nîşandan, Bakur "jor" e û Başûr jî "jêr" e. Eger em di nav "gerdûn û kaînatê" de lê bifikirin, em ê jor û jêrê çawa diyar bikin? Yanjî, gelo li kaînatê "jor" û "jêr" heye?

Eger em tenê ji bo cîhanê bifikirin, li Bakur jî li Başûr jî raserî me jor e û berjêrî me jêr e. Li Afrîkayê jî û li Ewropayê jî şaxên daran li jorê ne û qurmên daran li jêrê ne.

Dibe ku "di rewşeke asayî de" ne girîng be ka kî li jêr e û kî li jor e, lê ji çîroka "Adem û Lîlîthê" jî diyar e ku sedema Afrîka li jêrê ye/li bin e, ew e ku "herî zêde" ew bindest bûn/in.

Nexşeya Cîhanê, Başûr jor e û Bakur jêr e

Meseleya "jor û jêrê" li hêlekê, li dû wan agahiyên derbarê kêmkirina aqarê Afrîkayê de, min li ser Google û Wîkîpediayê li wêneyên cuda yên nexşeya cîhanê nihêrt.Dibêjî qey hemû nexşe "li navendekê" hatine çêkirin, kêm zêde hemû wekî hev in.

Dema mirov li van nexşeyan dinêre, dibêjî qey Dewleta Amerîkayê bi qasî nîvê parzemîna Afrîkayê heye û parzemîna Ewropayê jî hema bêje ji nîvê parzemîna Afrîkayê mezintir e. Lê gelo di rastiyê de wisa ye?

Piştî agahiyên li ser malpera UpWorthy û malperên din, min ji wîkîpediayê agahiyên derbarê parzemînan**, Dewleta Amerîkayê***, Ewropa**** û beşa Ewropayê ya Rûsyayê***** de xwend. (Ya rast min berê xwe dayê ka aqarê her yek ji wan çend metre ducar e.)

Li gorî van agahiyan tabloya li jêrê derket holê.

Di nexşeyên cîhanê yên ku li her derî tên nîşandan, Afrîka hema bêje du carna li Amerîkayê heye, lê di rastiyê de sê caran lê heye. Û jixwe dema ku mirov Ewropa û Afrîkayê li gorî nexşeyan û li gorî agahiyên rast dide ber hev, mirov dibîne ka ev nexşeyên hanê çiqas çewt in.

Diyar e derewa di nexşeyan de têrê nekiriye, li ser Google Mapê Afrîka hê bêtir hatiye biçûkirin******.

Li dû van hemûyan, rewşa nexşeya Kurdistanê -ya ku dewleta Îranê Loristan jê kêm kiriye- hate hişê min ku îro li çar parçeyên Kurdistanê kurd dibêjin qey nexşeya Kurdistanê ew e.

Parzemîn	Aqar (km²)	Nifûs
Asya	44,579,000	4,164,252,000
Afrîka	30,370,000	1,022,234,000
Amerîkaya Bakur  (Gronland jî di nav de)	24,490,000	542,056,000
Amerîkaya Başûr	17,840,000	392,555,000
Antartîka	13,720,000	4,490
Awistralya	9,008,500	23.897.390
Ewropa (Beşa ewropî ya Rûsyayê û welatên Qafqasan jî di nav de)	10,180,000	738,199,000
Ewropa (Beşa ewropî ya Rûsyayê ne di nav de LÊ welatên Qafqasan di nav de)	6,220,000 = 10,180,000 – 3,960,000*	738,199,000
Dewleta Amerîkayê	9,826,675	317,493,000

* http://www.upworthy.com/we-have-been-mislead-by-an-erroneous-map-of-the-world-for-500-years?c=ufb1

** http://en.wikipedia.org/wiki/Continent#Area_and_population

*** http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_of_America

**** http://en.wikipedia.org/wiki/Europe

***** http://en.wikipedia.org/wiki/European_Russia

****** https://maps.google.co.uk/maps?t=m&ll=40.881059600000015%2C-13.495251800000005&spn=83.44999980926517%2C123.35323939076245&output=classic