5/21/18

Ferqa Bakur-Başûr tenê ma îsot

Rojekê di nîqaşeke li ser aliyên cuda û yên wekî hev yên di navbera me û xwişk û birayên me yên başûrî de, hevalekî got, "ferqa herî mezin meseleya îsotan e".
Kekê Kerem Hêlîn ku zanîngeha Selahedînê beşa Siyasetê xwendiye, girîngiya îsotê ya jihevnaskirina başûrî û bakuriyan de baş rave dikir.
Ev meseleya girîngiya îsotê, piştî ew çend salan, 1ê gulana îsal dîsa hat li ber min sekinî.
Îsal 1ê gulanê me jî wekî almanan kir: me (malbata min, malbateke êzdî û keçeke êzdî ya ji Gurcistanê ku hê nû hatiye Almanyayê) xwarin û vexwarinên xwe amade kirin û me berê xwe da ber golê. Ji bo ku nefsa hevalên birojî ranebe û nimeta xwe li Xwedê nekin, ez behsa xwarin û teamên li ser sifrê nekim û tenê behsa îsotan bikim.
Li ser xwarinê min îsotek dirêjî biraderê êzdî yê ji Başûr kir. Yekser got, "Tûj e?" Ez jî keniyam û min got, "Heke ne tûj be bi kêrî çi tê?" û paşê mesele hat ser di navbera başûrî û bakuriyan de girîngiya îsotên tûj.
Di navbera me bakuriyan û birayên me yên başûrî de cudahiyeke din hebû ku bi saya HDPê ew cudahî êdî rabû.
Ev çend hilbijartin in HDPê di lîsteyên xwe de girîngî dida axa û malmezinan. Di hilbijartinên dawiyê de Dîlek Ocalan jî kiribû parlamenter. Piştî Dîlek bûbû parlamenter, kekê Mihemed carekê ji parlamenterên HDPê aciz bûbû (ji K24ê re axivî bû). Hê wê demê min zanî bi taybetî ji Dîlekê aciz bûbû û min ev li ser FBê jî nivîsandibû.
Îro min ji nûçeyeke ANFê xwend, camêrî atraksiyoneke wisa kiriye û kurê xwe ji HDPê kiriye namzetê parlamenteriyê. (Bijî tu bimirin qoricî.)
Diyar e heta çend hilbijartinan em ê jî bigihîjin asta birayên xwe yên başûrî û tekane cudahiya di navbera me de wê îsotên tûj bimîne.

5/12/18

Bîranîn in tiştên kevn û nû şîrîn dikin

Hê sala 2015an ku piştî vebûkirina sîstema laptopa xwe, Windows 10ê, gelekî li klavyeke kurdî geriyabûm lê min peyda nekiribû, min bi xwe klavyeyek çêkiribû û li ser bloga xwe belav kiribû. Paşê hin hevalên ku MacOSê bi kar tînin, pirsa klavyeyeke kurdî ya ji bo MacOSê kiribûn. Min jî li dû lêkolînekê klavyeyeke kurdî ji bo MacOSê çêkiribû.

Wê çaxê min bawer nedikir ku ev klavyeya min wê rojekê ji min re lazim bibe. (Erê, we tê derxist. Min ji xwe re Macbook kirî).
Ev serê mehekê bû laptopa min a ku Windowsa wê 6-7 meh in têk çûbû û Ubuntuyeke ku carê ji nedî ve diçû û dihat, li ser sazkirî, ji binî ve xira bû. Wisa texmîn dikim ku piştî min ji bo ji CDRomeke dereke yan ji USBê Windowsê dîsa saz bikim berê xwe da eyarên BIOSê û tê de guhertineke ku min jî jê fêm nekir çêkir, laptop çû û careke din venegeriya.
Li Almanyayê tiştekî ji xwarina li xwaringehan girantir hebe, ew jî dantamîrkiirna alavên elektrîk-elektronîk e.

Tamîreke ku laptopa min ji wî halî derîne û bixe halekî "îdare", wê ji 200 euroyî ne kêmtir bûya. Min jî ji dêvla ku laptopa xirabe bidim tamîrkirin, ji xwe re ji Ebay Kleinanzeigenê laptopeke destê duyem kirî.

Piştî ku hatim malê, min pêşî wê klavyeya ku min di sala 2015an de li Amedê çêkiribû li ser Macbooka xwe saz kir û li ser şerefa laptopa xwe ya nû, mn bi klavyeya min amade kiribû, nivîsa xwe ya pêşî ya li ser vê laptopê nivîsand.

Gava ku min ji bloga xwe dosyeya klavyeyê bar dikir, hat hişê min ku wê roja min ev klavye çêkiribû, ez û dostê xwe yê qedîm Omer Dilsoz wekî her car bi hev re çûbûn firavînê, paşê em çûbûn bin siya Sûran û me çayek kiribû behaneya sohbetê.


(Bêguman li ser vê laptopê karê min ê di dorê de, hema piştî ku min karî belgeyên xwe yên di hard dîska laptopa kevn de derxim, wê ew be ku pêdaçûna pirtûka mamosteyê gorbihuşt Celalettîn Yöyler "Gelperwerî û Welatparêzî" temam bikim.)

Nivîsên blogê yên navborî:
Ji bo Windows 10ê Klavyeya Kurdî
https://amedcj.blogspot.de/2015/08/ji-bo-windows-10e-klavyeya-kurdi.html

Klavyeya Kurdî ji bo Mac OS X 10.7.5ê
https://amedcj.blogspot.de/2015/09/klavyeya-kurdi-ji-bo-mac-os-x-1075e.html

2/25/18

Lolanî xweş e


Hûn dizanin “lolanî” çi ye? Lolanî ew tişt e ku me ronî û germ dike. Em diêjin “ronahî” lê Mîr Baz dibêje “lolanî”.
Min mantiqê vê veguherîna dengan hê tê dernexistiye. Belê, zarok “r”yê carê wekî “y” carê jî wekî “l” bilêv dikin. Gelek caran jî ciyên dengan/tîpan diguherin. Lêmin hê jî fêm nekiriye ka “ronahî” çawa bûye “lolanî”.

Mîr Baz niha 2 sal û nîv e. Hê beriya bibe salek û nîv dest bi gotinan kir. (Wekî li virê dibêje “bacan”: https://www.youtube.com/watch?v=b4iGshSneF8)
Ez vê pêvajoya wî ya fêrbûna axaftinê bi baldarî dişopînim. Gelek tiştên balkêş fêr dibim. Wekî mînak, zarok pêşî navan fêr dibin paşê cînavkan. Digot “Mîr Baz xwaze”. Hê derbasî “ez dixwazim”ê nebûbû. Hê tewangê jî fêr nebûye. Dibêje “Baba here market” lê ne “here marketê”.
Xaleke din ya ji gelek xalên din yên balkêş, di destpêka fêrbûna axaftinê de peyvan li gorî demê natewîne. Mesela, gava di pêvekên rojnameyê de wêneyê pêlîstokekê didît, digot “Baba ev kirî” yan “Baba ev Mîr Baz kirî” yanî “Baba vê ji Mîr Baz re bikire”. Piştî min jê re pêlîstokek dikirî jî digot, “Baba ev kirî”.
Mînakeke din ji bo tewandina peyvan li gorî demê: “Mîr Baz xwarin xwar, baba Mîr Baz parkê”. Tercumeya vê: “Mîr Baz xwarin bixwe baba Mîr Baz bibe parkê”.
Piştî 2 saliya xwe êdî hêdî hêdî cînavkan fêrdibe, dbêje, “ev ya min e, ev ya tu ye”. Berê tenê digot “ya Mîr Baz” û “ya baba”. (hê nû nû "im", "e", "î"ya wekî li dawiya "ya min e" fêr dibe) Diyar e heta demekê wê cudahiya di navbera “tu” û “te”yê de fêr bibe.
Bi fêrbûna cînavkan re niha dibêje “Mîr Baz çû” û “Mîr Baz here”. Lê hê jî “ê”, “bi”, “di”yên ji bo diyarkirina demê bbaî bi kar nayne. “Ez herim” lê ne “ez ê herim”, “Mîr Baz bîne” lê ne “dibîne”, “Mîr Baz leyze” lê ne “dileyize”, “Mîr Baz xwaze” lê ne “dixwaze”.
Werhasil, ji bo min gelekî ecêb e ku şahidiya fêrbûneke kurdî ya bêyî tesîra tirkî dikim. Ji ber ku peywendiya me ya bi civaka alman re gelekî kêm e, niha bandora almanî li ser tune ye lê ji ber ku li ser Youtube Kidsê gelek vîdyoyên zêxefîlman temaşe dike, dibê qey hinek bandora înglîzî li ser heye.
Ji ber tirsa ku li welêt qedexeya tirkî ya nav malbatan tirkî li ber dilê zarokên wan şîrîn dike û kurdî li ber dilê wan reş dike, peyvên înglîzî lê qedexe nakim.
Wê rojê li firoşgeheke pêlîstokan baz da û gazî min kir got, “kam, kam” (come come). Ez çûm balê, min got “kam çi ye?” Wî got “were”. Paşê pêlîstok nîşan dan got, “Mîr Baz blû (blue) kire” (Ji Mîr Baz re ya blû bikire). Min got “blû çi ye?” Wî got, “blû, şîn”.
Ji ber ku tiştên di Youtube Kidsê de jê re balkêştir in. Lê ji ber ku axaftina pê re tenê bi kurdî ye, ev niha zirarekê nade fêrbûna wî ya kurdî.
Heke em vegerine ser “lolanî”yê... Li vê Almanyaya kambax, ji ber ku zivistanê pir sar e û havînê jî heta 10 – 10 û nîvê şevedinya ronî ye, li ber pencereyên malan derebe hene. Gava derve ronî be jî heke tu derebeym bînî xwarê, ode tarî dibe. Em jî şevê derebeyê tînin xwarê ku xanî sar nebe.
Heçî Mîr Baz e, dijminê tarî û zilmetê ye, her gava şeveqêradibe, ji ber ku nikare derebeyê rake, kursiyekê kaş dike ber bişkoka lambeyê û lambeyê vedike û dibêje “lolanî vekir”.
Min digot belkî “lolanî” ango “ronahî” tenê ji bo “ronîkirinê” fêm dike.

Lê wê roja sar gava ez û wî di nav otomobîlê de bûn û tîrêjên rojê yên xurt em di nav otomobîlê de germ dikirin, wî got “lolanî xweş e”. Ji ber ku mesele ne “dijberiya tariyê” bû, min fêm kir ku êdî ji bo wî ronahî têkildarî “germkirinê” ye jî. (Ev jî lînka “lolanî xweş e”yê: https://www.youtube.com/watch?v=J1NkN7EKHPM)















2/3/18

Siyasetmedarên rojavayî: YPG terorîst e (!)


Bi gotineke ku mamoste Xerzî Xerzan gelek caran li ser Facebookê dinivîse hewlê bidim ku gotinê bigerînim û bînim ser sernavê vê nivîsê:
Dijminatî bêminetî ye.
Lê heçî yên dost in?
Heçî tirk in, ku di 1071ê de bi alîkariya kurdan li Milazgirê bi ser ketibûn, bi kuştin û tala li warê merwaniyan nîşan dabûn ku ew ê bibin “dijminên kurdan yên hezar salan”.
Ji hezar salan e zêdetir e her ku terpilîn bi alîkariya kurdan rabûn ser xwe û hema ku wan pêşiya xwe dît, pêşî berê xwe dan kurdan.
Loma wan do bi alîkariya Dewleta Îslamî bajarê Kobanê rûxand, paşê Cizîr, Sûr, Nisêbîn. Û îro jî Efrîn.
Çawa ku bajarê Kobanê rûxiya lê dîsa kurd bi ser ketin, bajarê Efrînê birûxe jî wê pirtûkên dîrokê binivîsin ku kurd bi ser ketin... lê bi şertê ku kurd berê xwe nedin hev, dijminatiya hev nekin.
Lê mixabin tovê dijminatiyê li ba tirkan gelek e, loma wekî malê belaş li nav kurdan direşînin.
Gelek xwefiroş di reşandina tovê dijminatiyê de ji tirkan re dibin alîkar. Bêguman ev karê wan e. Lê tiştê ku mirov li ber dikeve, hin kesên hêja û qedirgiran li nav cimaetan û li ser medyaya civakî xwe tînin asta xwefiroşan.
Pêşî gotin, “Ameda ku ji bo Qudsê rabû ser piyan çima li hemberî êrîşa li ser Efrînê bêdeng e?”, paşê dîmenên ji TRTê parve kirin û gotin, “Jinên bakurî ji leşkerên tirkan re goreyan çêdikin”, “Dengbêjên bakurî ji bo leşkerên tirk distrên”.
Ma rojekê bakuriyekî li ser gotinên “Îbrahîm Biro” û ENKSê ku dibêjin “PYD terorîst e” gotiye, “wey çima rojavayî xayîn in”, yan jî li ser Erdoganheziya Mesûd Barzanî û Erdoganperestiya Nêçîrvan Barzanî gotiye, “Çima başûrî Erdoganprest in”?
Na hevalno. Ew kesên ku ji bo dagirkerên Efrînê goreyan çêdikin û ji bo wan distrên, ji bo Qudsê q.na xwe diçirînin lê xwe ji Efrînê re ker dikin ne temsîlkarên Bakur in.
Temsîlkarên bakur do li Şingalê û Kobanê bi xwişk û birayên xwe yên ji çar parçeyên Kurdistanê re şedîh bûn, îro li Efrînê bi xwişk û birayên xwe yên ji çar parçeyên Kurdistanê re gelê xwe diparêzin.
Û hinek jê jî li Bakur yan di girtîgehên sergirtî de ne yan jî di girtîgeha mezin ya servekirî de ne.

1/14/18

Mizgîn û AOK


22ê meha borî (kanûna 2017an) em li bendê bûn ku Mizgîna me bê, lê qey hinek leza wê hebû, di 8ê mehê de hat. (- Spas, Xwedê zarokên we jî ji we û ji Kurdistanê re bihêle.)
Bi hatina Mizgnê re em çêtir hîn bûn ku prosedurên her dewletekê cuda ne û hin caran dibe ku mirovan ji vitêzê derxin. Gava Mîr Baz li Nexweşxaneya Baglarê ya Amedê çêbûbû, li nexweşxaneyê “belgeya jidayikbûnê” ya Mîr Baz dabûn min û min karî heman rojê ji Midûriyeta Nifûsê nasnameya wî derxim. Çîroka nasnameya wî mijara meseleyeke din e. Me li ser “Mir” û “Mîr” li hev nekir û gelekî dilê hev êşand. Werhasil, heçî Almanya ye, ji hinek aliyan ve temam camêr û canik baş in, demokrat in lê ji hinek hêlan ve hê jî di riya “Abê” de ne ku naxwazim navê wî li virê binivîsim.
Prosedura mişt burokrasî wisa ye: Piştî li nexweşxaneyê zarok çêdibe, dadeyek yan hemşîreyek formekê dide, formê dadigirî û li qata xwarê teslîmî “Info”yê ango şêwirgehê dikî. Ew wê formê dişînin “LandKreis”ê ku qaymeqamî ye yan şaredarî ye ew jî nizanin. Ew jî wê didin beşa Jugendamtê ango Rêveberiya Ciwanan -û Malbatan-. Ew ji te re nameyekê dişînin. Di nameyê de dinivîse ku divê hûn li reqema di nameyê de nivîsandî bigerin û randevuyekê bistînin.
Heta vê derê me bê qeza û bela çêkir. Va ye li virê rê sitimî û xitimî. Gava name gihîşt ber destê me, wext tam hefteya beriya “Weihnachten”ê ango Noelê bû û gava min telefonî wê reqemê kir, gotin ku ew canik nexweş e û divê ez hefteya pêş roja çarşemê dîsa bigerim. Qey li Almanyayê adet e, beriya Noelê piraniya karmend û xebatkaran “nexweş” dikevin. Min navek li vê rewşê kiriye, ez dibêjimê “Krankenscheinurlaub”. “Krankenschein” ango belgeya nexweşiyê, wateya vê peyva min diyarî ferhenga almanî kirî jî dibe “tehtîla bi rapora nexweşiyê”. Li ser xêrê be.
Lê ez guhenê kesî hilneynim, wekî min gelek kesên ku di meha kanûnê de bi kêfî rapora nexweşiyê digirin dîtine, teqez yên ji dil jî nexweş in û rapora nexweşiyê digirin hene. Loma gunehê kes kesî di stûyê wî/wê de. Lê yeqîn ji ber berbelaviya “krankenscheinurlaub”ê ye, li kargeha ez lê dixebitim peymana kar ya kesên zêde rapora nexweşiyê digirin nû nakin û wan ji kar derdixin.
Em vegerin ser mijara xwe. Wekî xanima li serxeta telefonê ji min re gotibû, min roja çarşemê telefon kir û bi xanima name şandî re xeber da. Ji ber ku nava rojê tenê di saet 08.30yan de derfeta min heye, ez wê saetê lê geriyam. Ji dengê wê diyar bû ku hê nû li ser kar rûniştibû. (Jixwe piştî lêkolîneke kurt ya li ser înternetê min zanî ku ew di set 08.30yan de dest bi kar dike) Xanimê ji min re got divê min belgeya zewacê hebe da ku wekî bavê bebikê bêm tomarkirin. Min got min ew belge heye. Got tercumeya wê lazim e û xwest piştî tercumeya wê dîsa lê bigerim. Min eynî rojê li ba tercumanekî sondxwarî da wergernadin û roja din li xanimê geriyam. Wî got divê ez wê belgeyê bibim “Bürgerbüro”yê. Roja din ez çûm wê buroyê û min belge da wan. Ya rast min kir ku belgeyê bidim wan lê xortê karmend got telefona karmendekî “Jugendamt”ê da min û got divê ez pêşî lê bigerim û randevuyekê jê bistînim û paşê belgeya xwe bidim wî. Ji ber ku mesayiya wî yê li Jgendamtê xilas bûbû, min roja din telefonê wî kir. Wî got divê ez herim “Landkreis”ê û belgeyê bidim wan. Ez çûm wê derê, wan got divê ez li wê xanima di serî de name ji min re şandî bigerim.
Li ser vê, min ev serborî nivîsand û wekî maîl ji “Landkreis”ê re şand. Roja din wê xanimê xwe gihand min û got ew li bendê ye ku tercumanekî kurdî peyda bikin û paşê ew ê randevuyekê bide min. Ez dibêjim qey piştî maîla min jê pirsî ne ka mesele çi ye, û wê jî bersivek daye wan. Lê gelo bersiva wê çi bû? Her çi be, di telefonê de gelekî kubar bû û got hêvî dike ku tu pirsgirêk tune ne û her tişt li rê ye. Min got, erê her tişt li rê ye.
Werhasil, mehek û hefteyek di ser çêbûna Mizgînê re derbas bû, lê hê me nekarî em ji dewleta alman belgeyeke jidayikbûnê yan jî nasnameyekê bigirin. Bila derd û kul wergirtina wan belgeyan be. Hefteya borî Mizgîn nexweş bû. Lê wê ne nasnameyek ne jî sîgortayek hebû. Em ne dikarin herin nexweşxaneyekê ne jî cem bijîşkekî. Ez li burokrasî û mantalîteya karmendên alman gelekî hêrs bûbûm. Bi îhtîmala belkî bi kêr bê, min telefonê beşa înglîzî ya AOKyê (şirketa sîgorteya tenduristiyê) kir û min ji camêrê li ser xetê re çîroka xwe got. Xwedê jê razî, wî pirsî ka li cem me tu belgeyeke ku nav û dîroka rojbûna Mizgînê li ser binivîse heye yan na. Nameya xanimê hat hişê min. Di nameyê de ev her du agahî jî hebûn. Min gotê heye. Wî jî got nexwe em dikarin hema îo hri enrcem wan û qeydiya Mizgînê çêkin û bi belgeya qeydiyê îro herin nexweşxaneyê.
Bêyî ku meseleyê hê dirêjtir bikim, me wisa kir. Em çûn nexweşxaneyê û me ji Mizgînê re dermanek jî stand.
Her tişt li aliyekê, AOK bi van zimanan hemû xizmetê dide: Înglîzî, Fransizî, Rumenî, Rûsî, Îspanyolî, Tirkî, Erebî... lê ne bi kurdî. Belkî hûn bêjin çi eleqeya vê bi vê nivîsê re heye, piştî vê çîrokê min kampanyayek da destpêkirin ku AOK bi kurdî jî xizmetê bide.
Li Almanyayê bi sedhezaran kurd dijîn lê ji ber bêxîretî ya rast ji ber tirkîhezî û erebîheziya kurdan kurd, lu tu derê tune ye. De ka em ji AOKê dest pê bikin? Heke em bi ser ketin, em ê ji bo saziyên din jî kampanyayên bi vî rengî çêkin.


1/7/18

YouTube Kids


Ne şaş bim, sala 2008an bû. Rojekê em li Misircê li malê rûniştibûn û ez bi telefona xwe ya destan ku min bixwe dosyeya wê ya ziman wergerandibû kurdî û hevalekî tamîrkarê telefonan ew dosye lê bar kiribû û ew telefon û gelekên din yên ji wê markayê kiribûn kurdî, ketibûm înternetê. Bavê min ji min re got, “dibêjin telefonên ku dikevin înternetê derketine, rast e kurê min?” Min telefona di destê xwe de ku markayeke çînî bû bi geroka xwe ya înternetê û bernameyên bi javayê hatine nivîsandin dikete înternetê nîşan da û got, “Erê, ez jî bi telefona xwe dikevim înternetê”.
Wê demê înternet di hemû telefonan de tune bû. Di yên heyî de jî gelekî hêdî bû. Lê li hemû bajar û bajarçeyan kafeyên înternetê vedibûn. Yek li dû yekê. Çûna kafeyên înternetê ji bo gelekan bûbû nexweşî. Mirov hebûn ku ji bo heqê rûniştina li kafeya înternetê dev ji cixareyê berdidan.
Piştî ku teknolojî bi pêş ket, Samsung û Apple ketin qayîşkêşanê û markayên din da dû wan, êdî telefonên dikevin înternetê ketin her malê, û li her malê jî çend heb. Ew nexweşiya înternetê ya li kafeyên înternetê li xortan bûbû bela, niha zarok xistine nav pençeyên xwe. Kesên ku zarokên wan yên ji salek û nîvî mezintir hene vî derdî baş dizanin.
Di van telefonên bi înternet de tişta herî zêde bala zarokan dikişîne bêguman YouTube e. Êdî mirov dikarin ji vîdyoyên li ser YouTubeê bar dikin pere qezenc bikin. Vîdyo çiqas bên temaşekirin ew çend jî pere jê tê. Ji bo vê jî, gelek kes hene ku vîdyoyên beredayî ku tenê bala zarokan dikişîne çêdikin. Di wan vîdyoyan de li hev dixin, diqîrin, tiştan davêjin hev û dişikînin û gelek tiştên din.
Demekê Mîr Baz -ku niha du sal û nîv e- gelekî agresîf bûbû. Zû hêrs dibû, tif dikir, gava me tiştekî bi delalî jê re digot diqîriya. Me zû tê derxist ku ji wan vîdyoyên YouTubeê hîn dibe. Kanalên ku jê re nebaş bin min yek bi yek asteng kirin. Lê malxiraban ew çend zêde ne ku bi astengkirin û gilîkirinê naqedin.

Li ser vê, min zend û bendên xwe ba dan û min got ez ê bernamokeke -app- ku tê de tenê vîdyoyên ji bo zarokan hebin çêkim. Û ez difikirîm ku li ser “indiegogo.com”ê kampanyayeke ji bo peydakirina fînansê jî bidim destpêkirin. Lê piştî lêkolîneke kurt, min dît ku YouTubeê beriya 2 salan -di sala 2015an de- bernamokeke bi navê YouTube Kids çêkiriye. Eynî wekî tişta ez difikirîm.
Niha Mîr Baz ji telefona destan li YouTube Kidsê û ji ser Laptopê jî li Caillou -bi kurdiya Dunya TVê- temaşe dike û wekî berê ne hêrsok e.
Em hêvî dikin ku çawa YouTube Kids bi hawara me ve hat, Zarok TV jî bi hawara me ve were û bi kurdiyeke rast Caillou wergerîne kurdî.


Têbinî1: Bila di navbera me de be, Mîr Baz jî kanaleke YouTubeê heye (https://www.youtube.com/channel/UCfNu_jnkDp8w0tAWo5GaHtg)
Têbinî 2: Hûn dikarin di Play Store û App Storeê de li "YouTube Kids"ê bigerin û saz bikin. YouTube Kids li ser gerokan naxebite.

Wêneyek ji rûpela kanala Mîr Baz

12/31/17

Pîra mejî-pîrebok

Wê rojê ji bo ji taştê re nan bikirim, bi otomobîlê çûme firûnê. (Nebêjin ma nikaribûyî peya herî, hem rê dûr e hem jî dinya pir sar e.)
Firûn, supermarket û bankayek di nav hewşeke fireh de ne ku ji nîviyê wê zêdetir otopark e.
Heçî otopark e ku sebeba vê nivîsê ye, beş bi beş e. Beşek wekî hemû otoparkan ku her kes dikare li wirê park bike, beşek tenê ji bo malbatên bi zarokên xwe re hatine û beşa din tenê ji bo ajokarên astengdar/kêmendam/seqet e.
Carê ku ez û Mîr Baz bi hev re diçûn, min li beşa tenê ji bo malbatên bi zarokên xwe re hatine park dikir. Lê vê carê ez bi tenê bûm. Loma min berê xwe da xeta herî nêzîk. Li ser xeta herî nêzîk ciyê 6 otomobîlan heye. 3 jê -yên li milê çepê- tenê ji bo astengdaran in û li ber her yekê tabela ango nîşaneya ku diyar dike ew der ji bo astengdaran e, heye. Her sê ciyên din ku li milê rastê ne, bêtabela ne ango her kes dikare li wirê park bike.
Dirêj nekim, min otomobîlê xist ciyê herî dawiyê yê li milê rastê. Gava min ûtî dikir (bi navlêkirina hevjîna min Jiyanê em di nav malê de ji bo hewldana parkkirina bêqisûr ku gelekî wext digire, dibêjin 'ûtîkirin') pîrejinek û kalemêrek ji jorê ve peya dihatin. Pîrejina ku rengê dûbişka cehenimê lê diket, pêşî li porê min ê reş nêrî, paşê li derdora ciyê min park dikir çavê xwe li tabelaya astengdaran gerand. Xuya bû wêdil hebû ku hema tabelayê bibîne, were çend dersên "medeniyetê" bide vî "porreşê cahil û nezan".
Lê xweziya wê di qirika wê de ma. Tabela li sê ciyên li milê çepê hebû, lê her sê ciyên li milê rastê ji bo her kesî bûn.
Piştî ku ew ji min derbas bûn, min lezan û ji otomobîlê peya bûm û min ji paş wan ve kir gazî "Brille, Brille" (bi alman, 'berçavk'). Gava pîrejinê û mêrê wê berê xwe da paş û li min nihêrî, min dîsa tahn da wan, "ji hina re berçavk divê, hin kes tabelayan nabînin".
Li ser van tahnên min, wan çivek da xwe û ketin marketê.
Piştî ku min nan kirî û ji firûnê derketim, min dît ku wan jî karê xwe yê li marketê xilas kiriye û di ber otomobîla min re (ya rast otomobîl ya birayê min namzedê parêzeriyê Flê ye) derbas dibûn. Pîrejiya ku ji tahnên gava din şerm nekiriye, firsend ev firsend ku ez ne li ba otomobîlê me, dîsa çavê xwe li tabelayekê gerand. Ha wê gavê min bi dûredesta ku deriyê otomobîlê vedike "tûtetût" bi otomobîlê xist. Bi bihîstina tûtetûtê re her du mejî-kurmî pekiyan û çûn.

Carê Yek Yeksan Deh û Sed e

Wekî helbesta pêşewa Qazî ku dibêje du û du her yek e*, hin caran ferqa di navbera 1 û dehê yan 100î de tenê sifirek/du sifir e/in. Bi zimanê sembolan, 1 = 10 = 100 e. Ango yek yeksan deh/sed e.

Gelo ev çawa dibe?
Heke mijar qula di dîwarekî de be, yan jî qulo di bendavekê de be yan jî qula di serhişkî/hişmendiya kurdîparêziyê de be, ev gelekî xwezayî dibe.
Qula di dîwêr de ji sedî yek be jî ji sedî deh be jî, heke qul neyê girtin, wê bide ber xwe û dîwarî birûxîne. Her wisa qula di bendavê de jî û qula di hişmendiya kurdîparêziyê de jî wisa ye.
Di vê mijarê de xurtî û zexmiya ji sedî 99 yan 90ê dîwêr, bendavê yan hişmendiyê tu bandorê li ser wî sedî 1 yan dehê nake. Heke bêjin, “çima, ma 99 û 90 ji 1 û nehê ne mezintir in?”, ezê bêjim, belê wekî hejmar mezintir in, lê bandora wan li “girtina qulê” 0 e lê bandora ku ew qula ji sedî 1 yan ji sedî 10 ji “derdorê” digire û li wê 90 yan 99ê dike xurt e.
Ji ber ku mijar bi mînak û serboriyan xweştir tên fêmkirin, ez ê du mînakan bidim; yek ji bo “qula di bendavê de”, ya din ji bo “qula di hişmendiyê” de.

Çaxê em zarok bûn, li medreba li ser riya Kotîbê “Bendava Mecîdoyê Macir hebû. (Li Misircê/Gurdilan taxeke maciran heye û bi dimilkî -ku me jê re digot dimbilî- diaxivin) Mecîdê macir li ser Çayê -ku me tenê digotê “Çayê” ango navekî wê yê din tune bû yan jî me nedizanî- bendavek çêkiribû û bi ava wê bendavê erdê xwe yê li medrebê av dida. Mecîdo li ber Çayê girikek ji axê çêkiribû û serê axê jî bi nayloneke mezin girtibû. Ev rêbaz ji lêkirina dîwarekî beton erzantir û hêsantir bû.
Ji ber Misirc havînan bar dike navbera Rojê û Dinyayê, hewa pir germ dibe. Wa di wan rojên germ de wekî mezinan, zarok jî li avekê digerin ku xwe tê de hênik bikin. Ji bo vê jî opsiyon ne gelek in: Çemê Başûra, Çemê Kezerê, bîrên avdaniyê yên li derdora bajêr û Gola Mecîdo. (Vê paşiyê li nava bajêr hewzek jî hat vekirin.)
Belê, Gola Mecîdo jî hebû lê tenê gava Mecîd ne li wirê bûya. Gava Mecîd diçû malê yan nava bajêr, kurê wî yê di temenê me de nobedariyê dikir lê ji ber ku kurê wî jî wekî me dixwest xwe li nava golê bixwe, ew gol ji me re dibû seryangeh, perav û Miamî.
Dîsa wisa rojeke havînê me berê xwe da golê. Ji ber ku -nayê hişê min ji ber çi- em ji Mecîdo aciz bûbûn, beriya ku em ji golê derkevin me di naylonê bendavê de qulek vekir. Piştî ku em ji golê derketin, wekî ji berê ve me plan kiribû, em çûn Amedê mala xizmên xwe. Di vegerê de me bihîst ku ew qula ku nake ji sedî 1ê dîwarê bendavê, hêdî hêdî fireh bûye û dîwêr bi temamî daye ber xwe û bendav hilweşandiye.
Bêguman temamê dîwarê bendavê ji wê qulika biçûk mezintir bû. Lê bandora avê ku li ser firehbûna qulikê dikir gelekî xurt bû. Loma wê qulika biçûk bi saya bandora “derdorê/avê” bandorê li ji sedî 99ê dîwêr kir.

Mesela din jî meseleyeke gelekî tiltezîn e ku hatiye serê hevalekî min. Ez ê di vê meseleyê de nav nedim. Jixwe ya girîng mesele bixwe ye, ne kes in.
Hevalekî hêja yê dilsozê kurdî ku ji beşeke din ya Kurdistanê ye li Amedê bi cî bûbû. Hem ew hem jî jina wî dilsozên kurdî bûn û li navmalê bi hev re û bi keçika ya biçûk re bi kurdî dipeyivîn. Keçika şîrîn wekî hemû zarokên bi kurdî dipeyivin, gava dipeyivî derd û kulan bi mirovan dida jibîrkirin.
Rojekê, hevaleka wan ya ku li pêşdibistaneke taybet mamostetiya zarokên biçûk dike, ji wan re dibêje wş gelekî baş be ku rojê çend saetan ji zaroka xwe re ji TVê kanaleke zarokan ya bi tirkî vekin. Piştî sohbeteke li ser vê mijarê, malbat digihîje wê encamê ku “saeta tirkî” wê bandoreke neyînî li “23 saetên bi kurdî” neke.
Lê piştî demekê, zarok hem ji kurdî hem jî û dayik û bavê xwe yên “kurdîaxêv” dûr bû. Cara paşî beriya 3 salan me hev dîtibû û wî hevalî gazin dikirin, digot ew bi keça xwe re bi kurdî diaxive lê keçik bi tirkî bersiva wî dide.

Heke ez sosyolog bûma, min ê navê “bandora qula li bendavê” li vê bikira.

* https://youtu.be/QtGsSiQYG6s

12/15/17

Em ne ereb in, em cihû ne


Wê rojê berfeke ecêb hatibû. Erd fîqspî bûbû. Nexasim derveyî bajêr. Xweziya min ne bi şeveder û bêmalan û ne bi bêotomobîlan.
Otobusa kambax nabêje sar e, serma ye û her şemî heta nîvro dixebite. Qiyamet jî rabe, rojên şemiyê piştî saet dido û nîvê nîvro otobus ranabin vî gundê belqitî.
Wekî ku qira rojên din hatibe, em şemiyê çûbûn marketê. Piştî ku me kîs tije kirin û kîs kirin bin ereboka Mîr Baz, me lezand û em gihîştin otobusa dawiyê. Ji ber ku otobusa dawiyê bû û yên jê bimînin wê mecbûr bin 25 euroyê neşikestî bidin taksiyekê, nava otobusê ji rêwiyan tijî bû. Li ser piyan jî cî nemabû.
Filan û bçvan li aliyekê, her çar erebokên zarokan/bebikan cî li xelkê tengtir kiribû ku yek ji wan erebokasn ya Mîr Baz bû û di rojên wisa de ji me re dibû "barhilgir".
Werhasil bi awayekî ji awayan her kes -çi rûniştî çi li ser piyan- di otobusê de bi cî bû û otobus bi rê ket. Hê otobusê bi xweşkî leza xwe negirtibû, yekî pêl bişkoka rawestandinê kir. Ez bûma, ji dêvla wê rêwîtiya kurt ya di nav wê otobusa wekî ku mirov heşandinê, ez ê wê riyê bi peyatî çûbûma. Hem wê ji min re hêsantir bûya hem jî min ê ew çend acizî nedabûya ew çend mirovên ku bi zorê di otobusê de bi cî bûne.
Piştî ku camêr bi bifepif û ofeof peya bû, li her rawestgehekê rêwiyan heman ezabî kişand, bi taybetî rêwiyên li ber deriyê derketinê. Û nexwasim pîrejin û kalemêrê li ber derî. Ez jî wekî wan li ber derî bûm lê ji ber ku min xwe dabû paş derî, di her vebûna derî de hewce nedikir ezjî wekî wan ji otobusê peya bibim û careke din lê siwar bibim.
Lê xuya bû ev peyabûn û siwarbûn kalo û pîrê gelekî êşandibû û nizanim çima, ji dêvla ku ew ji almanên ji bo riya du gava li otobusa dagirtî siwar bibin hêrs bibin, ji rêwiyên porreş, bebikên wan/me û erebokên bebikan aciz dibûn û bi awirên wekî li sûcdaran dinêrin li xelkê dinêrîn.
Ev awir û minemina wan heta rawestgeha ku ew lê peya bûn dewam kir. Gava peya bûn, nizanim çima, rasterast bi riya xwe ve neçûn. Li bendê man ku kesên din jî ji otobusê peya bibin û di wê navberê de kalo ji pîrê re got, "Gelek ereb ketine van deran. Û hemû jî her sal zarokan tînin." Min dipa ku ew ê dîsa vegerin nav otobusê, lê piştî ku rêwiyên peya bibin neman wan berê xwe da riya xwe. Wê gavêî hê deriyê otobusê nehatî girtin, bi dengekî ku ew bibihîzin min gote wan,"Wir sind keine Araber, wir sind Juden" ango "Em ne ereb in, em cihû ne."

12/3/17

(Hin) Kurd ehmeq in - 1

De deqeyekê, hema hêrs nebin. Min ne ji we kurdên kurdîperwer re got. Haşayî we.
Lê kurd hene gelekî ehmeq in. Hin ji Bakur in, hin Başûr, hin ji Rojhilat û hin jî ji Rojava.
We qet dîtiye ku du kurd, yek ji Başûr yek ji Rojava, bi hev re erebî axivîne? Min dîtiye. Li bajarê ku em li Almanyayê pêşî lê bi cî bûbûn du malbatên kurd hebûn. Yek başûrî ya din rojavayî. Her malbatekê çend zarok hebûn. Ji ber ku zarokên bi kurdî diaxivin timî li ber dilê min ezîz in, her ku ez rastî zarokên wan malbatan dihatim, bi wan re diaxivîm. Rojekê min dît ku zarokeka vê malbatê yeka malbata din bi hev re bi erebî diaxivin.
Min gazî wan kir û pirs kir ka çima bi hev re bi erebî diaxivin. Ya başûrî got, "Ew ya Sûrî ye" û ya rojavayî got, "Ew ya Iraqê ye".


Trenda Nû: Blogerî?

Blogerî ango nivîskariya blogan demekê trend bû. Lê ne li nav me kurdan, tabî li nav zarên xelkê.
Piştî ew çend salan, xuya ye bayê vê trendê gihîşt nav me kurdan jî. (Belkî jî jixwe ev ba gihîştibû nav me lê bi saya serê Inanolo û OFB haya me hê nû jê çêbû.)
Mala her duyan û yên din jî ava be ku haya me bi blogên kurdî dixin. Di vê serdemê de ku ji aliyekî ve cîhan bûye gundekî global lê ji aliyekî din ve her takekesek li gerdûneke cuda dijî, tiştekî xweş e ku haya mirov ji nivîsên hêja çêbe.
Piştî ku vî bayî hizr û mejiyê min alast, daxwaza dewamkirina nivîskariya blogeriyê careke din li ba min geş bû.
Min nivîsa pêşî ya bloga xwe di kanûna 2007an de, ango deh salan beriya niha û 3 mehan piştî Zinarê Xamo nivîsandibû. Mixabin min li ser blogê gelekî kêm nivîsand.
Bi hêviya ku bayê blogeriya kurdî geştir bibe, min niyet e her hefte herî kêm nivîsekê li ser blogê biweşînim. Êdî hema Xwedê çi bike qismet, kurteçîrokek be, wergerek be, serpêhatiyek be, bîranînek be, hema çi be.
Ma ne mamoste Arjen Arî li hemberî li "Îqre"yê zêde dikir û digot, "Lawo binivîsin! Hema sohbetên li vê Kuçeya Hunerê bin jî binivîsin."
Nexwe bêyî ku em meselê dirêj bikin, heta nivîseke din bimînin di nav xêr û xweşiyê de.

12/2/17

Laşfiroşî?

          Rojnameya alman DW di rûpela FBê ya beşa xwe ya înglîzî de dibêje, "bi sedan daxwazkarên penaberiyê li ser sînorê Sirbistan-Xirwatistanê kon daniye, birçîne, perîşan in û li derfetekê digerin ku derbasî YEyê bibin."
          Ji nûçeyê bêtir şîroveyên li bin nûçeyê bala min kişand.
          Heçî ewropî ne, jixwe di mijara faşîzm û nefreta li hemberî biyaniyan de pispor û zana ne. Lê şîrove/kurtenîqaşa du afrîkiyên ku her du jî li Ewropayê dijîn û îhtîmal e ew jî demekê di wî halê wan penaberan de bûn (belkî jî di halekî xirabtir de) gotina kurdî "mêvan ji mêvan aciz e, xweyiyê malê ji her duyan aciz e" anî bîra min.
          Pêşî afrîkiyê ku em dikarin navê "kurmê darê" lê bikin, kêm zêde wisa dibêje, "Ew ê li virê çi gûyî bixwin? Piraniya wan ker û cahil û nezan in, çima bi riyên legal nayên virê?"
          Afrîkiyekî din jî bersiva wî dide, "Here li neynikê binêre afrîkiyo û dawî li şîroveyên binefret yên li hemberî penaberan bîne."
          Diyar e Kurmê Darê xwe di asta faşîstên ewropî de dibîne, loma wekî wan qure û ehmeqane dipeyive, "bersiva pirsê bide."

          Xwediyê şîroveya beriya nîqaşa wan ku dibêje, "Herin mala xwe, hûn û îslama hûn bi xwe re tînin bala kesî nakişîne" bi eslê xwe ji Çekyayê ye û li Amerîkaya Trump dijî û îhtîmal e li ber çavê amerîkiyên ji biyaniyan nefretê dikin, di heman asta van penaberan de ye.


11/24/16

2- The Bat and the Weasels


A
Bat who fell upon the ground and was caught by a Weasel pleaded
to
be spared his life. The Weasel refused, saying that he was by nature
the
enemy of all birds. The Bat assured him that he was not a bird,
but
a mouse, and thus was set free. Shortly afterwards the Bat again
fell
to the ground and was caught by another Weasel, whom he likewise
entreated
not to eat him. The Weasel said that he had a special hostility
to
mice. The Bat assured him that he was not a mouse, but a bat, and
thus
a second time escaped.

It
is wise to turn circumstances to good account.

Şevşevok û Çeqel

Şevşevok ketibû erdê û wawîkekî ew girtibû. Şevşevokê jî xwe avêtibû bextê Wawîkî, ji bo ku efû bike û nekuje. Wawîkî guh neda zarezara û got ku ew bi awayekî xwezayî dijminê hemû balindeyan e. Şevşevokê got ku ew ne çûk e, mişk e û bi awayî xwe filitand. demeke dirêj neketibû navberê, şevşevok dîsa kete xwarê û wawîkekeî din ku dixwest ji xwe re bike şîv, ew girt. Wawîkî got ku di nav hemû ajalan de ew bi taybetî dijminatiya mişkan dike. Şevşevokê jixwe bawer got ku ew ne mişk e, çûk e û cara duyemîn jiyana xwe filitand.
Zîrekî ew e ku mirov mercan li rewşa xwe bîne.



Provided by The Internet Classics Archive.
See
 bottom for copyright. Available online at
   
 http://classics.mit.edu//Aesop/fab.html

Aesop's
 Fables
By
 Aesop
Werger/Translation: Amed Çeko Jiyan, Flê Jiyan