Klavyeya kurdî li ser bingeha ya înglîzî

Klavyeya kurdî li ser bingeha klavyeya înglîzî.

Min klavyeya înglîzî her wekî wê hişt û min tîpên kurdî li Alt Gr bi cî kirin. Tîpên kurdî yên girdek jî li Alt Gr + Caps Lockê ne.

Nasilsin tu yî!

Par na pêrar ku berê me dikete sala me ya çaran a li sirgûnî û xeribiyê, me hê nû bar kiribû mala xwe ya nû û em bi raxistin û rastkirina malê re mijûl bûn. 

Gava min bi alîkariya Mîr Baz textê wî yê razanê bi hev dixist, Mizgîna ku wê çaxê hê bi piyan neketibû, serpişto dirêjkirî bû û dikir gixegix. Lê çawa ku telefona hevala min Jiyanê lê da, gixegixa Mizgînê bû girî. 

Alfabeya Klasîkan û "ê" û "î"ya Beriya "y"yê

Beriya her du alfabeyên ku em kurd îro bi kar tînin (alfabeya kurdî ya bi tîpên latînî û alfabeya kurdî ya bi tîpên erebî) bên çêkirin alfabeyeke din ya kurdî hebû bi sedan salan dihat bikaranîn û hê jî tê bikaranîn.

Ev alfabe bêguman alfabeya kurdî ya bi tîpên erebî ye ku li medreseyên Kurdistanê dihat fêrkirin, xwendin û pirtûk pê dihatin nivîsandin.

Dixwazim niha diyar bikim ku armanca vê gotarê ne ev e ku bêje ka kîjan alfabe ji bo kurdî baş e. (Her wisa çavkaniyên bi alfabeya berê ne destxetên resen in) Lê li dû nîqaşên li ser pêşniyarên Rêbernameya Weqfa Mezopotamyayê yên ji bo guhertina hin mijarên êdî di kurdî de bûne standard, min xwest fêm bikim ka çima zimanzan û rewşenbîrê kurd Celadet Bedirxan di alfabeya ku wî di kovara Hawarê de bi kar aniye de rêgezeke wisa daniye.

Ji bo bigihîjim encamekê min lê hewl da xwe bigihînin pirtûkên bi alfabeya berê hatine nivîsandin. Mixabin min tenê bergên rojnameya Kurdistanê, Dîwana Melayê Cizîrî, Mewlûda Melayê Batê û Eqîdeya Ehmedê Xanî peyda kir û li ser wan ketim pey “iy”an.

Zimanê tirkî kurdîkuj e

CUDAHÎ 1: ZÎLIK
THE DIFFERENCE 1: THE SPROUT

Meseleya kurdan û tirkan tiştekî ecêb e. Hin kurd dibêjin qey “tirk hema tirk e û tirkî jî wekî hemû zimanan zimanek e”.
Gelo wisa ye?
Her ku tirkî li mala me, taxa me, gundê me, bajarê me û welatê me xurt dibe, kurdî qels dibe. Em vê îro li seranserê bakurê Kurdistanê dibînin.
Ev rastiyek e. Li gorî vê rastiyê, tirkî wekî hemû zimanên din ne tenê zimanek e, tirkî kurdîkuj e.

Berxê nêr

Li ser xêrê be, dosyeya bi navê "Berxê nêr" do li dora 3yê şevê qediya.
Min di sala 2013-2014an de dest bi nivîsandina vê dosyeyê kiribû. Min plan dikir ku çîrokên "kurdên Marmarîsê" wekî kurteçîrokan binivîsim. Min serê dosyeyê di sala 2013-2014an de danîbû. Paşê min bala xwe bêtir dabû ser pirtûka fêrkirina Alfabeya Kurdî ya bi TÎpên Aramî. Paşêî jî sirgûniya 2016an.
Piştî şoka pêşî ya li dû serûbinbûna jiyan û pergala xwe ya li sirgûniyê, wergerandina çend pirtûk/çeyan rê neda min ku li vê dosyeyê vegerim. Piştî 3-4 sal ketin navbera destpêkirina dosyeyê, min dest bi dosyeya "Rêbernameya Sirgûniyê" kir. Ji ber ku di vê dosyeya ji karekî wêjeyî bêtir karekê hunera hevçax e de hinek "gotinên giran" hene, min temamkirin û çapkirina wê hişt bêhneke fireh. Piştî wê dosyeya nîvcohiştî, ji dêvla li "Berxê nêr" vegerim, min dest bi dosyeyeka din -a kurteçîrokan- "Fuck, Germans"ê kir.

Nirxandinek li ser Rêbera WMê û rexneyên lê

Wekî gelek karan, mixabin di karê amadekirina Rêbera Rastnivîsandinê ya Weqfa Mezopotamyayê (WM) de tişta ku diviya di serî de bihata kirin, dawiyê tê kirin. Piştî Rêbera WMê hat çapkirin û bi buhayekî “nehindik” dest bi firotina wê hat kirin, pêşî li ser medyaya civakî rexne lê hatin kirin û paşê jî li ser blogan û di rojname û kovaran de rexneyên li ser wê hatin weşandin.

Bi raya min, diviya ev di destpêka vî karî de bihata kirin yan jî pirtûka çapkirî, wekî pêşnûma/reşnivîs bihata pêşkêşkirin û beşdarên "Komxebata Kurmancîyê" piştî demeke diyarkirî, bi nirxandina rexneyan berhemeke tekûz pêşkêş bikira.

Xwendin û Dibistan û Dîplome

Sala 2009an yan 2010an bû. Li wê hêlê, ango li Hewlêrê konferansek dihat lidarxistin. Konferans li ser zimanê kurdî bû. Wekî di hişê min de maye, ne tenê li ser ziman, lê li ser ziman û wêjeya kurdî bû. Gelek zimanzan û wêjekarên naskirî û nenaskirî beşdar bûbûn.
Di wan rojên ku konferans li dar bû de, yekî ji wê hêlê, şarezayekî zimanê kurdî ku bi kurmancî û soranî û hewramî baş dizanî -wekî tê hişê min, ji aliyê dê ve hewramî bû-, gelekî hêrs û xemgîn bû ku ew nehatibû vexwendin. Sedema ku nehatibû vexwendin ew bû ku dîplomayeke wî tune bû.

Etîketa qehweyeke ji dawiya salên 1700î mayî: Chicorée au Kurde

Etîketa pakêta "chicorée au kurde"yê

Sal 2010 yan 2011 bû. Min û xwediyê Pirtûkxaneya Sarayê, hêja Goran Candan, ku me hev bi riya birayê min ê hêja Can Êzîdxeloyê şarazayê zaravayên kurdî nas kiribû, li Amedê hev dît. Kekê Goran, mala wî ava, etîketeke berhemeke ku li serî “chicorée au kurde” dinivîsand li gel çarçoveyeke delal, wekî diyarî da min. Wî wê demê pêşniyar kiribû ku ez bikevim pey şopa çîroka vê etîketê. Wê demê ji bilî hin agahiyên negirîng, ez negihîştim ti agahiyan.

Min li ser dîroka qehweyê hinek lêkolîn kir. Lê li ti deverê laqî qehweyeke bi navê “Qehweya Kurdî” nehatim. Di nivîseke ji salên 1860î mayî de, behsa rêbaza çêkirina “qehweya Yemenê” tê kirin. Di nivîsê de tê diyarkirin ku qehwe di ser Dewleta Osmanî re hatiye Ewropayê. Lê qehweya hatiye Ewropayê, ne ew qehweya ku îro dibêjinê “Qehweya Tirkî” ye lê “Qehweya Yemenê” ye ku îro jî li Ewropayê dibêjinê “Mokka”.

Bêyî ku ji mijarê dûr bikevim, dixwazim bi kurtî behsa Qehweya Tirkî û Qehweya Yemenê bikim.

Klavyeya kurdî li ser bingeha klavyeya almanî

Klavyeya kurdî li ser bingeha klavyeya almanî ji bo daxistinê amade ye.

Ji bo jêbarkirinê VIRÊ bitikînin...

Etîmolojiya Demokrasiyê: Dema-ku-rastî

Xwedêjêrazî, hevalekî me yê gelekî cirxweş û dilgerm hebû, heta jê dihat bi awayekî ji awayan, peyvên biyanî, bi taybetî peyvên ku derbasî nava gelek zimanan bûne, dikirin malê kurdî. Ango li gorî xwe ji peyvan re etîmolojiyek çêdikir.

Peyva “demokrasî”yê jî yek ji van peyvan bû. Birayê delal, ji bo etîmolojiya vê peyvê, bêyî ku haya wî ji “demos + kratia”yê (gel + hêz)” hebe, digot “dema + ku + rastî”.

Li gorî wî, peywendiya demokrasiyê rasterast bi “rastiyê” re hebû û demokrasiya bê rastî ne ti demokrasî bû.

Birayê delal ji vî aliyî ve mafdar bû. Ya rast, demokrasî û derew li hev nakin û heke di nava demokrasiyê de “rastî” tune be, ew demokrasî dibe wekî demokrasiya tirk û ereb û farisan. (Bila di navbera me de be, di mijara têgihîştin û pêkanîna demokrasiyê de em kurd jî ne ti bilbil in.)

Gava mirov ji derve û ji dûr ve li pergalên van gelan dinêre, dibe ku mirov bibêje dişibin demokrasiyê. Lewre di pergalên wan de gel diçe ser sindoq û ji bo diyarkirina rêveberan dengê xwe dide, hilbijêr karê rêveberiyê li meclîsekê bi dengdanê pêk tînin.

Ma mirov mastê tirş û yê tirş ji dûr ve çawa ji hev nas bike?

Loma ji bo naskirina rewşê, ya baş mirov guh bide yên “ne ji derve”.

Dibêjin rojekê namzetê parlamenteriyê yê Sêrtê Nizamettin Sevgîlî û serokê partiya wî (ANAP) Mesut Yilmaz di çarçoveya kampanyaya hilbijartinê de bi balafirê ji Enqereyê tên Sêrtê. Gava balafir ji bo danînê li ser Sêrtê nizm dibe, Mesut Yilmaz ji pencereya balafirê dibîne ku hema bêje li ser banê her kesî peyk (satalayt) hene. Mesut Yilmaz berê xwe dide Nizamettin Sevgîlî û dibêjê, “Ka binêre, li ser banê her kesî peyk hene. Ew ê bêtirs peyk dayne ser banê xwe, diyar e wê dengê xwe bide kê. Ka tu yê çawa li vî bajarî bibî parlamenter”.

Sevgîlî di bin simbêlan de li cahiliya Yilmaz dikene û gotina xwe ya dîrokî dibêjê: “Di hilbijartinan de ne dengên dikevin nav sindoqan lê dengên ji nav sindoqan derdikevin girîng in.”

Wê demê ya girîng dengên ji sindoqan derdiketin bû. Li gelek deveran ancax nîvê dengên kurdan yên diketin nav sindoqan ji nav sindoqan derdiketin. Ango di hemû hilbijartinan de dengên partiyên kurdan wergirtî du caran li dengên bi fermî qebûlkirî bûn.

Wê demê wisa bû. Lê îro, ya rast ji sala 2016an ve bi tayînkirina qeyûman, dengên dikevin nav sindoqan li aliyekê, ti girîngiya dengên ji sindoqan derdikevin jî tune ye.

Gava di demokrasiyekê (!) de ya girîng -bi çi awayê dibe bila bibe- “serkeftin” be û hîç girîngiya “serkeftina bi dengên gel” ango girîngiya “rastiyê” tune be, ew dibe olîgarşî, dibe otokrasî, dibe teokrasî, dibe gelek tişt lê nabe demokrasî.