1/6/24

Agahiya çapbûna Berxê Nêr û Berbang jî Şahid e

Dixwazim agahiya çapbûna du pirtûkên xwe bi kêfxweşî bi we re parve bikim.

Du pirtûkên min ku yek jê çapa duyemîn e, ji Weşanên J&J derketin.

Romana nû ya nivîskar ya bi navê “Berxê Nêr” û çapa duyemîn ya pirtûka wî ya bi navê “Berbang jî Şahid e” ji Weşanên J&J derketin. Çapa pêşî ya Berbang jî Şahid e sala 2014 ji Weşanên J&J derketibû. Adnan Çelik di hejmara 10an ya Toplum ve Kuramê de ji bo vê pirtûkê wisa nivşsandibû: “Romana min a bi navê Berbang jî Şahid e kuştinên Hizbullahê yên li dijî sivîlan bi şahidiyên karakterên sade ku bi rengekî edebî hatine afirandin, vedibêje.”

Omer Delikaya jî di nirxandina taybet û berfireh ya li ser vê pirtûkê de ku di hejmara 7an ya Kovara Wêje û Rexneyê de weşandiye, wisa nivîsandiye: “Jixwe vegêr salixê qetlê bi rengekî wisa dide ku têkilîya ku wê demê di navbera JI-TEM û Hîzbullahê de hebû bi aşkereyî dîyar dike… Di pirtûkê de barçav e ku nivîskarê ciwan A. Çeko Jiyan, bi honaka xwe ya serkeftî wêneyekî baş ê salên 90î bo xwînerên xwe berpêş kiriye di şexsê lehengên cihêreng de.”

Pirtûka din ya nivîskar romana wî ya dawiyê ya bi navê “Berxê Nêr” e ku Amed Çeko Jiyan di vê romanê de çîroka karakterekî “bêkarakter” vedibêje. Berxo yê ji gundekî çiyayî (û xeyalî) yê Misircê/Kurdistanê ye wekî gelek xortên Kurdistanê berê xwe dide Marmarîsa bajarê turîzmê. Armanca Berxo bi çûna Marmarîsê ne kar û xebat lê kêf û tolazî ye, lê piştî ku xebera şewitandina gundê wan digihîjê, biryarê dide ku “stûyê xwe bide ber kêrê” (?).

Roman ji aliyekê ve awirekê dide jiyana li gundên Kurdistanê yên di bin pêkutiyên leşker û cerdevanên dewletê de û ji aliyê din ve berê xwe dide jiyana “nifşê xêrjixwenedîtî”.

Her du pirtûkên Amed Çeko Jiyan Berxê Nêr ku li dor karakterê bi navê Berxo tê vegêran û bi çapa 2yan ya Berbang jî Şahid e ku şahidiya serdemekê dike li Fuara Pirtûkan a Amedê li standa Weşanên J&J li benda xwînerên kurdî ne.

 









5/28/23

Bi-tene

Xwedê ji dewlet û pergala alman razî, zarokên ne-alman yên li almanyayê dijîn bi hewldaneke biçûk ya malbata xwe, dikarin gava fêrî zimanê almanî bibin ji zimanê xwe yê zikmakî xerîb nebin/ji zimanê xwe yê zikmakî şerm nekin û jê nefretê nekin.

1/12/22

Zarokên bê zar û ziman*

Wêne: La Vie (Jiyan), Marc Chagall
Jan wekî hemû rojan piştî 1ê piştî nîvro bi dengê zarokên taxê yên ji dibistanê derdiketin ji xew rabû û wekî her roj pêşî hêrs bû û paşê dilê xwe bi halê wan şewitand. Zarokên dibistana seretayî, bi taybetî yên di polên yekê, didoyan û sisêyan de stran û marşên bi tirkî ku li dibistanê bi wan didan jiberkirin bi işq û şewqekê digotin û di ber mala wan ya dutaqî re diçûn malên xwe.

11/1/21

BÊWIJDAN!

Nivîsên li ser wêne: Na, Erê, Rast, Şaş, Baş, Xirab, Rastî, Derew
Rojeva bakurê Kurdistanê û ya Tirkiyeyê ku carê bandorê li hev dikin û carê bi hev re dimeşin û dibe rojevek, bi bayê bezê diguhere. Mirov ne pê re digihîje ku li ser hemûyan binivîse ne jî pê re digihîje ku hemûyan bişopîne.

Hefteya borî ku min gotinên nivîskara tirk Emîne Şenlikoglu yên derbarê “ensestê” de xwendin, gotinên xortekî rihayî hatin hişê min ku me di destpêka salên 2000î de (2002-2006) bi hev re li Elezîzê Zanîngeh dixwend.

9/17/21

Te go Fîdel? Ê, Dilo jî ji jina xwe ditirse

(Min ev nivîs di sala 2016an de nivîsandibû, lê ji ber ku min ev li ser bloga xwe peyda nekir, careke din diweşînim.)

Hevalekî min ê pir biqedir carekê hatibû Amedê mêvaniya min. Gava em bi hev re li nav sûk û bazarên nav Sûrê û li Ofîsê digeriyan, ji çep û rast peyv û axaftinên tirkî li bin guhên me diketin. Her çiqas mesûl û berpirsê vê rewşê ne ez bim jî, min ji vê rewşê fedî dikir. Û hevalê min jî, wekî ku ev kêmasiya min be, carê digot, “Hefy. Hefya Amedê ku her kes bi tirkî xeber dide.”

7/11/21

Dîrok û çîroka navê Amedê di belgeyên asûran de*

Deng bi zerikê ket çi rast û çi derew.

© Wêne: De L'Isle, Guillaume (1715)
Împeretariya Romaya Rojhilat ya li bin serweriya Constantine
(Ji bo wêne mezin bibe, li serê bitikînin.)
www.bit.ly/3cMG6pt

Min di nivîsekê de behs kiribû ka agahiya derew/nerast ya derbarê qehweya bi navê “Chicorée au Kurde” de çawa di rojnameyan û wîkîpediyayê de (di ya înglîzî û fransizî de jî) belav bûye[1]. Di rastiyê de ti eleqeya “Chicorée au Kurde” û “qehwa kizwana” û “qehweya tirkî” bi hev re tune ye, lê yekî li derekê gotiye/nivîsandiye ku ev qehweya dibêjinê “qehweya tirkî” berê qehweya kurdan bûye lê paş tirkan ji kurdan diziye û kiriye ya xwe”… û agahiya derew wekî tîrekî ji kevanê xwe derketiye.

Heke bêjin çi eleqeya vê û navê Amedê bi hev re heye, ez ê bêjin, eleqeya wan ew deng e ku bi zerikê ketiye.

7/10/21

Vira Amed e, bielime kurdî!

Ji salan sala 2014an bû. Ew sala ku bi sed hezaran kurd û ereb û ermenî û aramiyên ji ber şer û tevliheviya li Sûriyeyê mal û milkên xwe li cî hiştibûn û reviyabûn. Rojek ji rojên wê salê ez û dostê xwe yê salan Omer Dilsoz li nav Sûra Amedê digeriyan... Ameda ku ji ber axaftina bi tirkî her kes jê gazinan dike. Wekî tê hişê min, em ji aliyê Deriyê Mêrdînê ve dihatin û em ji Xana Hesen Paşa derbas bûbûn. Li ber deriyê dikaneke li milê rastê dengekî bi erebî li ber guhê min ket û hema pê re jî çend gotinên bi kurdî ku mirov jê şerm dikir:

“Bi kurdî bêje, bi kurdî. Vira Amed e, bielime kurdî!”

4/7/21

Navê Amedê yê 0 km.

Demeke dirêj e ez li ser navên Amedê lêkolînekê dikim.  Min dil heye encama lêkolînê wekî pirtûk çap bikim. Lê beriya wê, min encama lêkolînê kurt kir û di rojnameya Xwebûnê de bi navê “Dîrok û çîroka navê Amedê” bi du beşan weşand.[i]

Min di beşa duyemîn ya nivîsê de[ii] bi delîl û çavkaniyan diyar kiriye ku di belgeyên asûran de “Amed” nivîsandiye. Belgeya asûran ku tê de navê Amedê hatiye nivîsandin ji serdema Aşûrnasirpal (883-859 B.Z.) maye û li bajarê Qelehê (Calah/Nimrud) hatiye dîtin.

Lê dîsa jî gelek kes guh nadin van çavkaniyan û hê jî li pey îdiayên Şevket Beysanoglu diçin ku wî gotiye “Tirk ji dema Naram Sîn ve li Amedê bi cî bûne[iii]”.

3/29/21

Hemedê Qutikspî*

Diyarî ji bo @mao4734
 
 

    Hemed wekî hemû rojan kaziba sibê bi alarma telefona xwe ji xewa şîrîn hişyar bû. Ji bo dengê alarmê hevjîna wî ya ku hê sê meh di ser daweta wan re derbas nebûne ji xew raneke, destê xwe bi lez avête telefonê û bi wê eceleyê ji dêvla ku alarmê bigire alarm taloq kir û pê re jî telefona ku gelek caran ji destê wî ketibû û ekrana wê tije derz bû, dîsa ji destê wî ket û bişkoka kêmkirina dengî ya li kêlekê ji ciyê xwe pekiya bin dolaba cilan ya hûthûte.

3/4/21

"Tu dizanî Parîs ku der e?"

Li dû parvekirineke kekê Rêbîn Ozmen* yê li ser twitterê ku tê de ev wêneyê kevn yê beşeke Kurdistana dagirkirî hebû, ez vegeriyam salên nodî nav bîranînan.

Sala 1993 yan 94an bû. Salên ku dibistan ji dibistanan bêtir dişibiyan baregehên leşkerî û mamosteyan xwe wekî fermandar didît. Min wan salan li Îmam Xetîba Sêrtê li dibistana navîn dixwend. Mamosteyekî nûhatî ku te digot fermandarekî qişleyê ye, di dersa xwe ya ewil de xwest em yek bi yek xwe bidin naskirin.

Hevalan yek bi yek xwe da naskirin. Piştî xwenasandina her yekî, mamosteyê li nava çavê mirov dinêrî wekî fermandarekî bi dengekî bilind digot: "Yê di dorê de!"